بانک مقالات فارسی

تحریم کنندگان و شرکت کنندگان در انتخابات

۱ – ارزیابی وضعیت فعلی : انتخابات مجلس هشتم با شرکت حدود ۴۶ درصد مردم برگزار شد.اگر در انتخابات هیچگونه تقلبی صورت نگرفته باشد(که بنابر ادعای اصلاح طلبان و همه مخالفان صورت گرفته است)، ۵۴درصد مردم آن انتخابات را تحریم کرده اند. انتخابات مجلس هشتم نشان داد که مدعیات و ادله ی تحریم گران بیش از مدعیات و ادله ی دعوت کنندگان به شرکت در انتخابات پذیرش اجتماعی یافته است. شرکت کنندگان و تحریم کنندگان دو طیف یا دو جبهه متنوع را تشکیل می دهند.

۱-۱-طیف شرکت کنندگان: رهبر،مراجع تقلید، تمام ارکان نظام(قوای سه گانه، ارتش، سپاه، بسیج و…) ، محافظه کاران(از جمله روحانیت مبارز تهران و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم) ، اصلاح طلبان(از جمله مجمع روحانیون مبارز و مجمع مدرسین حوزه علمیه قم) ، نهضت آزادی و… مردم را به شرکت در انتخابات دعوت کردند. اگر این اصل پذیرفته شود که مردم به دعوت گروه ها و افراد مرجع در انتخابات شرکت می کنند، رأی ۴۶ درصدی باید میان همه ی اینها،از جمله مثلث هاشمی و خاتمی و کروبی، توزیع شود. روشن است که بخشی از افراد بنابر تکلیف شرعی در انتخابات شرکت می کنند و در هر حال، حداقل ثابتی از آرا متعلق به محافظه کاران است. با توجه به انسداد سیاسی و عدم دسترسی به اطلاعات، تعیین دقیق اینکه چه میزان از این تعداد به دعوت اصلاح طلبان در انتخابات شرکت کرده اند، بسیار دشوار است. با اینهمه، آرای منتخبین تا حدودی وضعیت گروه های شرکت کننده ی در انتخابات را نشان می دهد.اصلاح طلبان ممکن است بگویند نظام در انتخابات به شکل های گوناگون تقلب کرده و با تغییر آرا، اجازه نداده است کاندیداهای آنها به مجلس راه یابند. این مدعای درستی است، اما محل نزاع نیست. چرا که رژیم هرگونه تقلبی مرتکب شده باشد، تعداد کل شرکت کنندگان در انتخابات را کاهش نداده است. ادعای معقول تر این است که گفته شود، رژیم تعداد شرکت کنندگان را بیش از آنکه بوده اعلام کرده است. در هر صورت، به هیچ وجه نمی توان مدعی شد که بیش از نیمی از ۴۶درصد شرکت کنندگان به دعوت اصلاح طلبان در انتخابات شرکت کرده باشند.

گروه های رادیکال دوم خردادی(جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی) پس از اینکه شورای نگهبان صلاحیت حدود دو هزار تن از داوطلبان را رد کرد، سودای پیروزی را کنار نهادند. مسأله ی بعدی این بود که با یک اقلیت کوچک نمی توان برنامه ی اصلاح طلبانه ای را در مجلس به تصویب رساند. در آن شرایط این پرسش مهم روئید : به چه دلیلی باید در چنین انتخاباتی شرکت کرد؟ پاسخ این بود: باید در انتخابات شرکت کرد تا با فرستادن یک اقلیت مقتدر، مجلس را چند صدایی کرد. در همان زمان طی مقاله ای گفته شد که چنین سودایی برنیامدنی است[۱]. مجلس هشتم تشکیل شد و در همان ابتدای کار، اقلیت مقتدر اصلاح طلب به لاریجانی رأی داد تا به رأی دهندگان بفهماند چگونه و با چه روش هایی می خواهد نگذارد “مجلس یکدست و یک صدایی” شود. لاریجانی هم در همین ابتدای کار، از طرح گسترش اعدام ها حمایت کرد و مجلس یک فوریت “طرح اخلالگری در امنیت روانی جامعه” ،مورد حمایت لاریجانی و روح الله حسینیان، را با حضور اقلیت قدرتمند اصلاح طلب به تصویب رساند.زبان لاریجانی هم رفته رفته به زبان احمدی نژاد تبدیل می شود.

۲-۱- طیف تحریم کنندگان: تحریمیون هم یک طیف بسیار متنوع و متفاوت را تشکیل می دهند:از گروه ها و افراد خارج کشوری گرفته تا گروه ها و افراد داخل کشور. برخلاف آنچه برخی جلوه می دهند، فقط ضد انقلابیون مستقر در خارج از کشور انتخابات را تحریم نکرده اند، بسیاری از گروه ها و افراد داخل کشور هم انتخابات را تحریم کردند. اتفاقا اگر اکثریت ایرانیان خارج کشور ملاک باشد(نه گروه های سیاسی)، خارج کشوری ها بیشتر با حاکمیت همراهی نشان می دهند. این امر علل و دلائل بسیاری دارد: آنان که در داخل کشور زندگی می کنند، در شرایط استیصال به سر می برند.استیصالی که ناشی از فقدان عزت نفس ،عدم احترام، تهیدستی و رفتار ددمنشانه و ستمگرانه ی زمامداران است. خارج کشوری ها،از طریق پیوند زدن خود با ایران موجود، در برابر غیری(غرب) که به ما به چشم بیگانه می نگرد،برای خود هویت سازی می کنند. همین امر(یعنی تعلق هویتی) موجب می شود تا از طریق کمک به منشأ هویت ساز در مقابل بیگانه ی نافی هویت ایستادگی شود. رفت و آمد بدون درد سر به ایران و ترس از اینکه مبادا عدم شرکت در انتخابات مشکل ساز شود، هم در تصمیم گیری افراد بسیار موثر است. اینها برخی از علل و دلائل تفاوت رفتار سیاسی خارج کشوری ها و داخل کشوری ها است.

نمی توان فقط با تحلیل جامعه شناختی عدم مشارکت مردم در انتخابات را تبیین کرد. دلائل روانشاختی هم در کار است. بسیاری از افراد با عدم شرکت در انتخابات، انتقام عزت نفس از دست رفته شان را می گیرند.آنان نمی خواهند موجودی له شده و خوار شده باشند.آنها خواهان احترام اند. آدمی وقتی احساس می کند عزت نفس اش را از دست داده است، دست به هرکاری می زند تا بلکه عزت نفس از دست رفته را بازیابد. “نه” گفتن به ستمگران، بخشی از فرایند بازتولید عزت نفس و اثبات استقلال “خود” است.

آنان که در ایران زندگی می کنند، به دلائل قابل فهم،به جای اعلام تحریم، می گویند در انتخابات شرکت نمی کنند. برخی از گروه ها و افراد یاد شده به شرح زیرند: دفتر تحکیم وحدت، ادوار تحکیم، ملی- مذهبی ها،جنبش مسلمانان مبارز، جبهه ملی ایران،اکثر زندانیان سیاسی، زنان فعال در جنبش زنان، عبدالله نوری، عباس عبدی، عباس امیر انتظام،قاسم شعله سعدی،ناصر زرافشان، شیرین عبادی، محسن کدیور، عزت الله سحابی، حبیب الله پیمان و غیره. نکته جالب توجه این است که برخی از چهره های موثر احزاب دوم خردادی هم در انتخابات شرکت نکردند، ولی بنابر دلائلی عدم شرکت خود را به اطلاع مردم نرساندند. سعید حجاریان یکی از آن افراد است که چند روز قبل از انتخابات طی مقاله ی “بت وارگی صندوق رای” ،با زبان خاص خود ، نشان داد که شرکت در آن انتخابات بی فایده است و خود در انتخابات شرکت نکرد[۲].

بحث بر سر اینکه کدام یک از گروه ها و افراد خارج کشوری یا داخل کشوری بیشترین تأثیر را در تحریم انتخابات داشته اند، بحثی بیهوده است. برای اینکه با هیچ ملاک و معیاری نمی توان میزان تأثیر گذاری گروه ها و افراد بر عدم شرکت مردم در انتخابات را معین کرد. تعیین اینکه کدام افراد یا گروه ها، به عنوان گروه مرجع سیاسی برای قهرکننده های با صندوق رآی عمل می کنند، امری ناممکن است، برای اینکه در شرایط موجود هیچ راهی برای تعیین میزان اعتبار اجتماعی و آتوریته افراد و گروه ها وجود ندارد.

۲- واقعیت های ستبر: از جبر واقعیت نمی توان گریخت. سیاست برساخته ای بشری است ،ولی نمی توان از موضعی ایدئولوژیک چشم بر واقعیت بست. سیاست در واقعیت ساخته می شود. اصلاح طلبان بدون توجه خاص به دو واقعیت مهم ، راه به جایی نخواهند برد.

۲-۱-واقعیت رأی محافظه کاران: فرایند مدرنیزاسیون ترکیب جامعه ی ایران را به شدت تغییر داده است. بخش گسترده ای از جمعیت ایران نوگرایند. ساختار جمعیتی جوان کشور و توسعه باسوادی هم به رشد اقشار نوگرا مدد رسانده است. در عین حال، بخش کمتری از مردم همچنان سنتی هستند و با اندیشه ی تجدد و نظام اجتماعی مدرن مخالفند. با توجه به وجود اقشار سنتی و نهادهای گسترده ی متعلق به آنان، حداقلی از آرای تثبت شده ی هر انتخاباتی از آن محافظه کاران است. این میزان در کلان شهر ها بین ۱۰ تا ۱۳ درصد کل واجدین شرایط است. با توجه به وضعیت مهره ها در صفحه شطرنج سیاسی ایران، سودای جذب آرای محافظه کاران را در سر پروراندن، خیال خامی بیش نیست.آنها گروه های مرجع خود را دارند و این گروه های مرجع به آنها می گویند در انتخابات به چه کسانی رأی دهید. نزدیکی به مواضع محافظه کاران گره ای از کار فروبسته ی ورود اصلاح طلبان به قدرت نمی گشاید. حتی اگر به فرض محال بتوان این آرا را جذب کرد، با این آرای اندک نمی توان به قدرت بازگشت.

نگاه نادرست به شکست های پیاپی ،باعث شده است که گناه شکست را به گردن تندروی تعدادی اندک و دوری از شعائر دینی بیندازند. عدول از مواضع پیشین و گفتن اینکه ما به سینه زنی و زنجیر زنی و تکایا عنایت چندانی نداشتیم و عدم توجه به شعائر دینی باعث شکست ما شد، بیش از آنکه ناظر به جهت گیری مردم باشد، معطوف به جلب رضایت رهبر و دیگر سردمداران اقتدارگراست. آقای خامنه ای بیش از یک دهه است که با پافشاری بسیار در صدد جا انداختن این دستور کار سیاسی است که مسأله اصلی نه گذار به دموکراسی (از طریق ساختن یک جامعه ی مدنی قدرتمند و گسترش حقوق بشر و آزادی) ، که حل مشکلات اقتصادی مردم مطابق با دیدگاه خاص وی است. اگر به مواضع کنونی گروه های دوم خردادی نگریسته شود، دیده خواهد شد که آنها نیز تمام تأکید خود را معطوف بر مشکلات اقتصادی کرده اند.اصلاح طلبان هرچقدر هم که با مواضع رهبر همراهی کنند، چیزی به دست نخواهند آورد و رهبر آنها را خودی تلقی نخواهد کرد، ولی چیز مهمی را از دست خواهند داد: ریزش اجتماعی نیرو. فرایند از دست دادن نیروهای اجتماعی محصول عدول دائمی از مواضع پیشین و کوشش مداوم جهت اثبات خودی بودن است.

۲-۲- واقعیت اکثریت تحریم کننده: امروز وزنه ی تحریم گران آنچنان سنگین است که دیگر هیچ کس قادر به نفی این واقعیت عظیم نیست. اصلاح طلبان اگر به رأی احتیاج دارند، این رأی نه در انبان محافظه کاران، که در کیسه ی تحریم کنندگان است. اصلاح طلبان اگر می خواهند به یک وزنه ی قوی اجتماعی تبدیل شوند، باید نگاه خود را به تحریم گران بدوزند[۳]. تحریم کنندگان باید مجاب شوند که شرکت در انتخابات به سود فرایند گذار به دموکراسی است. چنین دلائلی تاکنون عرضه نشده است. اصلاح طلبان هیچ طرح و برنامه ای برای اصلاح وضعیت فعلی و گذار به دموکراسی ارائه نکرده اند. این امر علل و دلائل گوناگونی دارد. اما نمی توان در این میان یک نکته ی مهم را نادیده گرفت: در ساختار فعلی، امکان تحقق هیچ وعده و برنامه ای برای گذار به دموکراسی وجود ندارد.

۳-توجیهات غیر مجاب کننده: این آرزوی دست نیافتنی ای است که گروه های دوم خردادی فکر کنند که می توانند پشت درهای بسته، با تعدادی افراد معین، تصمیم به شرکت در انتخابات بگیرند، کاندیدای خود را هم معین کنند، و بعد از دیگران بخواهند که در انتخابات شرکت و به کاندیدای آنها رأی دهند، چنین سودایی محقق نخواهد شد.نباید به مردم همچون پیاده های مسلوب الاختیار عرصه ی شطرنج سیاسی نگریست. اصلاح طلبان از سه شیوه برای مجاب کردن تحریم گران و مردم برای شرکت در انتخابات استفاده می کنند.

۱-۳-خطر احمدی نژاد: در طول سه سال گذشته اصلاح طلبان به انحأ گوناگون تمام مسائل و مشکلات ایران را به احمدی نژاد فروکاسته اند. این شیوه ناکارآمد است .اگر از صبح تا شب خطر احمدی نژاد و نتایج اقداماتش ذکر شود، کسی مجاب به شرکت در انتخابات نخواهد شد. چون در نهایت تحریم کننده این پرسش را مطرح خواهد کرد: آیا احمدی نژاد عامل تمام مشکلات و مسائل است و با رفتن او همه مشکلات رفع و تمام مسائل حل خواهد شد؟ مگر می توان تمام مسائل و مشکلات یک نظام سیاسی را به یک فرد فروکاست؟ به عنوان مثال، رهبر در این ساختار چه کاره است و چقدر قدرت دارد؟ رهبری که جهانش پر از دشمن و توطئه است، چون ذهن او این توطئه ها و دشمنان را بر واقعیت تحمیل کرده است. مسآله ی ما احمدی نژاد نیست، احمدی نژاد جز بسیار کوچکی از مسأله ماست. احمدی نژاد هم نباشد، رهبر با افراد دیگری همین وضعیت را تدوام خواهد بخشید. مسأله این نیست که احمدی نژاد در اجلاس سراسری جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و در حضور فقهای بزرگ ایران اعلام می کند آمریکایی ها می خواستند او را در عراق بدزدند، درد این است که تمام علما این سخنان را می شنوند و آن را باور می کنند.کدام یک از علمای حاضر در آن جلسه در جایی مدعای احمدی نژاد را به پرسش گرفت؟ احمدی نژاد هر روز از ترور و ربایش خود سخن می گوید، اما رهبر هم قاطعانه از او حمایت می کند.

۲-۳- حرکت حول خاتمی: بخشی از اصلاح طلبان گمان می کنند که با علم کردن خاتمی می توان در جامعه شور آفرید و جنبشی به راه انداخت و انتخابات را برد. این رویکرد در انتخابات مجلس هشتم شکست خورد، لیست یاران خاتمی که با دخالت مستقیم او تهیه شده بود، حرکتی نیافرید و اکثریت مردم تهران را مجاب به شرکت در انتخابات نکرد. تأکید بر اینکه اگر خاتمی در مقابل احمدی نژاد کاندیدا شود کار تمام است و او حتماً رئیس جمهور خواهد شد، تحریم گری را مجاب به شرکت در انتخابات نخواهد کرد. به عنوان نمونه، عباس عبدی،یکی از کسانی که در انتخابات شرکت نکرد، در گفت و گوی اخیرش با سعید حجاریان، شرکت در انتخابات ریاست جمهوری آینده را بی فایده دانسته و از اصلاح طلبان دعوت کرده تا در انتخابات آینده شرکت نکرده و بجای آن به نقد خود و به بازسازی خود بپردازند[۴].به نظر عبدی اگر تمام گروه های اصلاح طلب بر سر خاتمی اجماع کنند و نظام هم اجازه دهد تا او در انتخابات شرکت کند، باز هم خاتمی رآی نخواهد آورد.از نظر عبدی حتی اگر خاتمی رئیس جمهور شود، توان اینکه تغییری در وضعیت ایجاد کند را ندارد. احمد زیدآبادی، یکی دیگر از کسانی است که در انتخابات شرکت نکرد. او کاندیداتوری خاتمی در انتخابات آینده را بی فایده خوانده و وی را،حتی اگر رأی بیاورد، مناسب برای این کار تشخیص نمی دهد[۵]. نباید گمان کرد که فقط عبدی و زیدآبادی چنین نظری دارند، دیگر تحریم گران، اگر نظر رادیکال تری نداشته باشند،حداقل با عبدی و زیدآبادی هم نظرند.

۳-۳- طرح کاندیداتوری عبدالله نوری: برخی از اصلاح طلبان گفته اند که شاید با کاندیدا کردن عبدالله نوری بتوان تحریمیون را مجاب به شرکت در انتخابات کرد[۶]. این پیشنهاد چند مشکل اساسی دارد:

الف- عبدالله نوری ولایت فقیه را قبول ندارد و به صراحت تمام اعلام کرده است که قانون اساسی نیاز به اصلاح بنیادین دارد. قرار است او رئیس جمهور شود تا در چارچوب همین قانون اساسی با ولی فقیهی که قبول ندارد، و او هم عبدالله نوری را قبول ندارد، کار کند. علم کردن روحانی خوش فکر و توانا و استواری چون عبدالله نوری که خود شرکت در انتخابات را با وجود ساختار فعلی بی فایده می داند و به صراحت اعلام کرده است باید قانون اساسی اصلاح شود، مصداق آب در هاون کوبیدن است. با توجه به شرایط فعلی و ساختار سیاسی موجود، رد صلاحیت نوری حتمی است. پس هدف از کاندیداتوری نوری چیست؟ احتمالاً هدف دیگری مد نظر است. یعنی ، هدف از کاندیداتوری عبدالله نوری، “ایجاد هیجان عمومی” ، “وارد کردن شوک به جامعه”، استفاده از فرصت انتخابات برای طرح یک دیدگاه و سخنان رادیکال اعتراضی و … است ، نه رئیس جمهور شدن وی. هدف این است که پس از بیان سخنان رادیکال شوک آور و رد صلاحیت وی توسط شورای نگهبان، انتخابات رسما تحریم شود. اگر نظر گروه های دوم خردادی نادیده گرفته شود و گمان شود که عبدالله نوری می تواند شخصاٌ درباره ی مواضعی که باید اتخاذ کند تصمیم بگیرد، باز هم جای یک پرسش مهم وجود دارد: آیا عبدالله نوری حاضر است پرچمدار حرکت اعتراضی چند ماهه ای شود که برای شخص او هزینه های زیادی به دنبال دارد؟سکوت چندین ساله ی نوری مبنا و دلائلی دارد، چه امری موجب می شود که عبدالله نوری آن مبانی و دلائل را نادیده بگیرد؟ برخی از تحریم گران بدنبال مصدقی هستند که در برابر شاه(آقای خامنه ای) بایستد. آیا عبدالله نوری می خواهد نقش مصدق در برابر شاه را بازی کند؟

ب- آیا گروه ها و احزاب دوم خردادی حاضرند در پشت سر نوری وارد یک حرکت رادیکال اعتراضی شوند؟ وقتی گروه های محافظه کار اصلاح طلب خاتمی را نمی پذیرند، آیا با پذیرش عبدالله نوری خطر درگیر شدن با رهبر را به جان می خرند؟ حسین مرعشی به روشنی اعلام کرده که خاتمی کاندیدای مناسبی نیست،”افراط گرای اصلاح طلب هم شانس کاندیداتوری ندارد، به لحاظ اینکه امکان عبور از شورای نگهبان را ندارد”، به همین دلیل حزب کارگزاران سازندگی به افرادی چون حسن روحانی، حسن جبیبی، ناطق نوری و ولایتی نظر دارد که می توانند ائتلافی گسترده از اصلاح طلبان و راست میانه در برابر احمدی نژاد ایجاد کنند[۷]. کارگزاران سازندگی نگاهش معطوف به ائتلاف با راست میانه است، نه چپ روی و دوری بیشتر از نظام و راست. از سوی دیگر، قرائن و شواهد حاکی از آن است که کروبی به احتمال زیاد این میدان را ترک نخواهد کرد. اگر او کاندیدا شود، حزب اعتماد ملی و چند حزب دیگر دوم خردادی به دنبال وی خواهند رفت.

ج- کاندیدای اصلی دو گروه رادیکال اصلاح طلب، یعنی مشارکت و مجاهدین انقلاب، خاتمی است[۸].اما این دو گروه بر اجماع و ائتلاف همه ی احزاب دوم خردادی پا فشاری می کنند. اینان، با شرکت در ائتلاف با احزاب دوم خردادی و پیروی از چهره هایی که تمام کوشش شان راضی کردن “مقام معظم رهبری” است، دست و پای خود را کاملاً بسته اند و امکان هرگونه تحولی را ناممکن کرده اند. احزاب و افرادی که اینان می خواهند با آنها ائتلاف تشکیل دهند، حتی اگر تمام کاندیداهای اصلاح طلب را رد صلاحیت و تمام اصلاح طلبان را هم بازداشت و زندانی کنند ، باز هم خواهند گفت که برای حفظ نظام در برابر توطئه های آمریکا باید در انتخابات شرکت کرد. در واقع تمام کوشش آن افراد و گروه ها مصروف این می گردد که دائماً به رهبر اثبات کنند که خودی هستند و با غیر خودیها مرزبندی مشخص دارند.جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی پس از برگزاری انتخابات مجلس هشتم، طی دو بیانیه اعلام کردند با با لیست دادن در تهران مخالف بودند، ولی به خاطر حفظ ائتلاف و گردن نهادن به رأی جمعی آنان، از نظر خود عدول کرده اند.

د- اگر همه نکات پیش گفته مرتفع شود، اصلی ترین مسأله سر در خواهد آورد. به چه دلیل یا دلائلی قرار است تحریمیون را مجاب کرد که در انتخابات شرکت و پشت سر عبدالله نوری گرد آیند؟ آیا اگر عبدالله نوری رئیس جمهور شود، قادر است با وجود رهبر و شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام و قوه قضائیه و مجلس هشتم و سپاه و بسیج و … در ساختار فعلی تحولی بنیادین به سوی دموکراسی ایجاد کند؟

۴- نتیجه: تعداد تحریم کنندگان(شامل قهر کنندگان، سکوت کرده ها، شرکت نکرده ها و…)، از تعداد شرکت کنندگان(شامل اصلاح طلبان و محافظه کاران) بسیار بیشتر است. هیچ نیروی سیاسی دموکراتی نمی تواند چشمان خود را برروی این خیل عظیم ببندد و آنها را نادیده بگیرد. اصلاح طلبان می توانند با نادیده گرفتن تحریم گران، به راه خود ادامه دهند، در آن صورت تحریم گران هم به راه خود می روند و در انتخابات آینده بر تعداد تحریم کنندگان افزوده خواهد شد. باید گفت و گویی جدی میان اصلاح طلبان و تحریم کنندگان در عرصه ی عمومی آغاز شود.

روش هایی وجود دارد که نه تنها به معنای نادیده گرفتن است، بلکه تحریک کننده هم هست. تکرار این سخنان در دو انتخابات گذشته که: تحریم کنندگان عامل بر سر کار آمدن احمدی نژاد هستند، تحریم کنندگان مسئول وضعیت موجود هستند، تحریم کنندگان می خواهند با سربازان آمریکایی و حمله ی نظامی دموکراسی را به ایران وارد کنند، تحریم کنندگان از عمل خود پشیمان شده و فهیمده اند که چه اشتباه بزرگی مرتکب شده اند،تحریم کنندگان در این انتخابات شرکت خواهند کرد و به اصلاح طلبان رآی خواهند داد، سودی به حال معتقدان به شرکت در انتخابات ندارد. کدام تحریم کننده ای پشیمان شده و نظر خود را پس گرفته است؟ کدام تحریم گری مدافع حمله ی نظامی آمریکا یا اسرائیل به ایران است؟ آیا استفاده از این روش ها به معنای افتادن به دام روش های غیر اخلاقی- امنیتی محافظه کاران نیست؟

یک عامل مهم و ظاهراً پنهان، میان تحریم گران و گروه های دوم خردادی معتقد به شرکت در انتخابات جدایی می افکند. تحریم گران نمی توانند در تحلیل های خود نقش عامل “منافع” را نادیده بگیرند. سران احزاب دوم خردادی طی سه دهه ی گذشته در قدرت سهیم بوده اند. مهم ترین راه کسب ثروت در ایران، اتصال به دولت است. بنابر این، نمی توان نقش عامل مهم منافع را در تأکید احزاب دوم خردادی مبنی بر شرکت در انتخابات نادیده گرفت. اگر تحریم کنندگان در انتخابات شرکت کنند، چون گزینه ی بدیلی وجود ندارد، مجبورند به کاندیدای اصلاح طلبان رأی دهند. بدینترتیب، اگر تحریم کنندگان در انتخابات شرکت کنند، منافع آن به گروه های دوم خردادی می رسد.آیا احزاب دوم خردادی می توانند انکار کنند که منافع قدرت و ثروت هیچ نقشی در آنهمه تأکید بر شرکت در انتخابات ندارد؟ مدعای ما این نیست که می توان نظر احزاب دوم خردادی مبنی بر شرکت در انتخابات را به منافع آنها فروکاست، بلکه ادعای ما این است که منافع(قدرت و ثروت) یکی از عوامل باور آنها به شرکت در انتخابات است.

اما از این سو،منافع(به معنای قدرت و ثروت، نه به معنای وسیع کلمه،یعنی: نیازها، تمناها، ترجیحات، آرزوها) ، در تصمیم گیری اکثر افراد تأثیری ندارد. بسیاری از تحریم کنندگان نه حزب و گروهی دارند، نه مشی زندگی شان نشان داده است که بدنبال مناصب سیاسی اند. تا آنجا که من می فهمم دو نوع خواست وجود دارد: در سطح فردی افراد خواهان عزت نفس، احترام،فردیت ،آزادی و حقوق اند و در سطح جمعی خواهان یک نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشرند. اگر دریافت من از ترجیحات مردم یا تحریم گران درست باشد، در آن صورت مسأله ی ما این خواهد بود: چه نوع نظام سیاسی بر ایران حاکم است و گذار از این نوع نظام سیاسی به یک نظام دموکراتیک چگونه امکان پذیر است؟ سخن گفتن در این زمینه باید براساس تجربه های بشری گذار به دموکراسی باشد، نه پنهان شدن در پشت سنگر “رژیم استثنایی ایران” و به دنبال راه های استثنایی رفتن و هیچ راهی را نیافتن.

اکبر گنجی

پاورقی ها:

۱-رجوع شود به:

اکبر گنجی، صدای سلطان و صدای آزادی، گامی به سوی تحریم انتخابات، ۱۹ اسفند ۸۶. رادیو زمانه، روز آن لاین، گویا نیوز و غیره.

۲-سعید حجاریان، بت وارگی صندوق رای، روز آین لاین، ۲۳ اسفند ۸۶.حجاریان می گوید:” در عالمِ مقدّسات، می‌توان به ‏ضریحی متوسّل شد و بدان دخیل‎ ‎بست؛ امّا، در عالمِ عرفیّات، جایگزینیِ صندوقِ رأی با ضریح شرک‌آلود است‎ ‎و ‏می‌توان آن را، به اصطلاح، “بت‌پرستی سیاسی” نام نهاد… برای‎ ‎برون‌رفت از افسونِ صندوق، آن هم ‏صندوقی که کمابیش مشابهِ جعبه‌ی‎ ‎پاندوراست، باید به قدرت و نیرو مجهّز شد‎… نمی‌توان، مثلاً‎ ‎نزدیک انتخابات، با بسیجِ پوپولیستی گمان کرد که ‏می‌توان این کتل را رد‎ ‎کرد. ضرب المثل قدیمی‌ای داریم که می گوید: “جویِ پایِ کتل فایده‌ای‎ ‎ندارد”. در قدیم ‏بعضی چاپاردارها به قاطرهایی که بار یا مثلاً هودجی بر‏‎ ‎پشتشان بود، در پای کتل، جو می‌دادند که بخورند و آن ‏سربالایی را بالا‎ ‎بروند. امّا، اغلب، بی‌فایده بود و به آن‌ها می گفتند که شما باید این جو‎ ‎را از سال‌ها قبل، آهسته ‏آهسته، به قاطر می‌دادید تا امروز بتواند این کتل‎ ‎و گردنه را بالا برود‎”.

۳- محسن آرمین اصل مسأله را بخوبی دریافته است، ولی به گمان من در راه حل مسأله، یعنی چگونگی قانع کردن تحریم گران، راه درستی پیشنهاد نمی کند.او بدرستی تأکید دارد که “اقناع جامعه به شرکت فراگیر در انتخابات” مهمترین مسأله است، ولی گمان می کند که راه حل مسأله در “کاندیدایی است که حول وی دست به ائتلاف خواهند زد”. آرمین می نویسد: ” واقعیت آن است که نحوه عملکرد و رویکرد اصلاح طلبان به انتخابات برای بدنه اجتماعی طرفدار آنان که بخش اعظم جامعه را تشکیل می‌دهد حامل علائم و پیام‌های معنی داری برای جامعه است. بدنه اجتماعی اصلاح طلبان اگر در عملکرد ایشان عزم و جدیدت و قاطعیتی در حد پاسخ به حداقل‌های خود نبینند، چندان اشتیاقی به حضور در انتخابات از خود نشان نخواهند داد. اشتباه بزرگ اصلاح طلبان در انتخابات مجلس هشتم آن بود که این نکته مهم را از نظر دور داشتند و تصور کردند هر رفتار انتخاباتی ایشان و هر تصمیمی که در باره فهرست انتخاباتی اتخاذ کنند با حمایت بدنه اجتماعی طرفدار خود مواجه خواهند شد. از این رو به رغم رد صلاحیت گسترده و حذف بیش از نود درصد از کاندیداهای اصلاح طلب رده‌های اول و دوم و سوم در سراسر کشور و به ویژه در شهرهای بزرگ، آنان به فهرست‌های انتخاباتی شامل افراد باقیمانده در عرصه انتخابات اکتفا کردند و به حضور کسانی در فهرست انتخاباتی خود رضایت دادند که در بهترین ارزیابی‌ها طی سالهای گذشته در عرصه مبارزات اصلاح طلبانه جامعه از ایشان هیچ تلاش و تحرکی مشاهده در حافظه خود نداشت و آنان را به عنوان اصلاح طلب نمی‌شناخت. ارائه فهرست انتخاباتی سی نفره در تهران که حد اکثر کاندیداهای شناخته شده اصلاح طلب در آن از تعداد انگشتان یکدست تجاوز نمی‌کرد و نیز فهرست‌های انتخاباتی مشابه در دیگر شهرهای بزرگ کشور برای بدنه اجتماعی طرفدار اصلاح طلبان حامل این پیام بود که اصلاح طلبان پذیرای هر گونه محدودیت هستند که از ناحیه حاکمیت بر آنان تحمیل می‌شود و هیچ خط قرمزی را برای خود قائل نیستند. آنان از خود می‌پرسیدند اگر اصلاح طلبان در رقابت‌های انتخاباتی حاضر به پذیرش هرگونه تحمیلی هستند و از اعلام مواضع حداقلی طفره می روند و یا از هم اکنون که هنوز وارد مجلس نشده‌اند، حداقل های خود را به راحتی نادیده می‌گیرند و تن به هر محدودیتی می‌دهند، تا آنجا که حتی حاضرند به نفع رقیب تنها نقش هیزم را برای گرم کردن تنور انتخاباتی بازی کنند، اگر فرضاً موفق به تصاحب کرسی‌هایی نیز در مجلس شوند، چه تحولی ایجاد خواهند کرد و چه تأثیری بر سمت و سوی از پیش تعیین شده مجلس خواهند داشت؟ واقعیت این است که بدنه اجتماع اصلاح طلبان از نحوه حضور اصلاح طلبان هیچ نشانه‌ای مبنی بر عزم و اراده جدی در دفاع و پیگیری اهداف اعلامی خویش ندیدند.

به این ترتیب نحوه عملکرد انتخاباتی اصلاح طلبان و در رأس آن اعلام فهرست های انتخاباتی غیر قابل دفاع، به کمک حربه رد صلاحیت‌ های گسترده آمد و به رغم زمینه‌های مساعد اجتماعی ناشی از مدیریت و عملکرد سوء جریان حاکم، کاهش شدید مشارکت را رقم زد”( محسن آرمین، درباره ضرورت ها و الزامات انتخاباتی اصلاح طلبان، اعتماد، ۱۶ تیرماه ۸۷).

۴- سایت نوروز، گفت و گوی عباس عبدی با سعید حجاریان، ۲۶ خرداد ۸۷.عبدی می گوید:” تنها راهبرد صبر، سکوت نسبی، بازسازی خود و قوام تشکیلاتی و نگاه انتقادی به گذشته و انتظار برای آنها باقی می ماند. انتظار به این دلیل مهم است که این شرایط مطلقا پایدار نیست. هدف صبر و سکوت و انتظار، انفعال نیست بلکه بازسازی اصلاح طلبان است. من اصلا معتقد نیستم که باید از ناطق حمایت کرد. شاید اشتراکاتی در دوره هایی وجود داشته باشد اما حمایت بی مفهوم است. اصلاح طلبان باید اعتماد و تشکیلات و نظم خود را در جامعه بازسازی کند و با عجله دویدن در میدان سیاست به نظر من جواب نمی دهد. فکر کنم که سعید هم با این پیشنهاد صبر و سکوت موافق است، فقط از او خواسته‌اند که نگوید!”.

عبدی در مقاله “اختلال در فضای مفهومی کنش”، ۹ تیر ۱۳۸۷، از زاویه ی دیگری بر نظر خود تأکید کرده است(رجوع شود به سایت آینده).

۵- احمد زیدآبادی، جناب خاتمی تردید را کنار بگذارد، روز آن لاین، ۳۰ خرداد ۸۷.

زید آبادی می نویسد:”گروه های اصلاح طلب با توجه به تجربه دو انتخابات گذشته نباید فراموش کنند که قهر کردگان با صندوق رآی از نظر کمی تأثیر گذارترین نیرو در انتخابات به شمار می روند و صرف اجماع ۱۸ گروه اصلاح طلب بر روی شخصی که هیجان و جنبش عمومی در سطح جامعه برنیانگیزد، دوم خرداد دیگری را رقم نخواهد زد”. به هر حال شخص مورد نظر، هر کس باشد، خاتمی نیست.

۶- سعید حجاریان در گفت و گو با عباس عبدی این ایده را مطرح کرد که یک راه این است که عبدالله نوری را اصلاح طلبان کاندیدا کنند تا تحریمیون را هم بتوان به سوی صندوق های رأی بازگرداند. اگرهم شورای نگهبان او را رد صلاحیت کرد، در آن صورت همه ی اصلاح طلبان می توانند از انتخابات کنار بکشند. یعنی آن را تحریم کنند.

پس از وی تاجرنیا بود که در گفت و گو با سایت ادوار نیوز اعلام کرد:”پیش بینی می شود حضور احتمالی نوری با ویژگی های تحول خواهی و تأثیر گذاری وی، بتواند فضای درونی اصلاحات را تغییر دهد”(ادوار نیوز، ۱۳ تیر ۸۷).

احمد زیدآبادی هم در گفت و گو با روزنامه اعتماد ضمن بیان دلائل مخالفت با کاندیداتوری خاتمی ، می گوید ، به یک چهره تازه نیاز است که :”اعلام حضور وی در انتخابات، یک هیجان عمومی هم ایجاد کند. در حال حاضر اصلاح طلبان نیازمند کاندیدایی هستند که نوعی شوک به فضای سیاسی و جامعه وارد کند”. به گمان وی، این شخص کسی جز عبدالله نوری نیست. اعتماد ملی، ۱۵ تیر ۸۷.

۷- گفت و گوی روزنامه اعتماد با حسین مرعشی، سخنگوی کارگزاران سازندگی ف ۱۳ تیرماه ۸۷.

مرعشی می گوید:”می خواهم بگویم آدم های میانه یی که می شود روی آنها تفاهم کرد چه کسانی هستند. از بین اصولگرایان قاعدتاً آقای ناطق نوری، آقای روحانی و آقای ولایتی می توانند مطرح باشند. از ناحیه ما هم دکتر حبیبی و مهندس موسوی می توانند مطرح شوند”. روشن است که مهندس موسوی و حسن حبیبی نمی آیند. پس محور اصلی بحث در سخن مرعشی این است که مثلا ناطق نوری کاندیدای مشترک باشد و دو شرط پذیرفته شود. اول: تضمین سلامت انتخابات. دوم: بردن بخشی از اصلاح طلبان به کابینه.

محمد عطریان ، یکی دیگر از اعضای کارگزاران سازندگی، در گفت و گو با روز آن لاین در خصوص احتمال کاندیداتوری عبدالله نوری می گوید:”چنین احتمالی را بعید می داند”(روز آن لاین، ۱۶ تیر ۸۷).

۸-محسن آرمین در مقاله پیش گفته، پس از کلی بحث درباره ی علل شکست قبلی و ضرورت پیروزی آینده، راهحل خود را ارائه می کند. می نویسد: “اکنون باید پرسید، ملاحظات و شرایط مذکور در کدامیک از شخصیت‌ها و چهره‌های اصلاح طلب متعین است؟ بدون شک در میان اصلاح طلبان چهره ها و شخصیت های محترمی را می‌توان یافت که هر یک واجد برخی از شرایط مذکور هستند، اما اگر با نگاهی ملی و فراتر از الزامات و منافع شخصی و گروهی به این سئوال بنگریم، یک پاسخ بیشتر نخواهیم یافت. این شرایط و ملاحظات بیش از هرکس در سید محمد خاتمی متعین است. به گمان من اصلاح طلبان اگر خواهان پیروزی در انتخابات آینده هستند و اگر به واقع قصد آن دارند که این انتخابات را به فرصتی برای تغییر و تحولی اساسی در کشور و نجات آن از وضعیت خطیر کنونی تبدیل کنند، نمی‌توانند به گزینه‌ای جز خاتمی فکر کنند“( محسن آرمین، درباره ضرورت ها و الزامات انتخاباتی اصلاح طلبان، اعتماد، ۱۶ تیرماه ۸۷). آرمین با بیان این نظر در صدد قانع کردن تحریمیون به شرکت درانتخابات است، اما درست همین بخش از سخنان وی به وسیله ی مسئولین روزنامه اعتماد سانسور شده و او مجبور می شود همان متن را درسایت امروز منتشر کند و تأکید کند که این متن سانسور نشده است و به خواننده دقیقاً بگوید که درست همین بخش است که سانسور شده است. وقتی وضع احزاب دوم خردادی این چنین است، آیا نوبت به قانع کردن تحریمیون فرا می رسد؟ حزب مشارکت هم اعلام کرده است که به کسی جز خاتمی فکر نمی کند.

به قلم اکبر گنجی